Bizim haqda daha ətraflı...

Maraqlı, məsləhətli mövzular

HİV/AİDS və onun profilaktikası yolları

HİV/AİDS - uzun müddət simptomsuz keçən, heç bir zahiri əlaməti olmayan və 100% ölümlə nəticələnən XXI əsrin ən dəhşətli xəstəliklərindən biridir.
AIDS (Acquired Immune deficiency Syndrome) xəstəliyini yaradan virus HİV (Human Immune deficiency Virus) adlanır.
HİV (İİV) -  İnsanın İmmunçatışmazlığı Virusu, AİDS (QİÇS) - Qazanılmış İmmun Çatışmazlığı Sindromu deməkdir.

Xəstəlik niyə Qazanılmış İmmun Çatışmazlığı Sindromu adlanır?

Qazanılmış - çünki xəstəlik virusla yoluxma nəticəsində baş verir, bu hal anadangəlmə deyil.
İmmun - çünki virus orqanizmin xəstəliklərə mübarizə aparan immun (müdafiə) sistemini zədələyir.
Çatışmazlıq - çünki immun sistemi lazımi qaydada fəaliyyət göstərmir.
Sindrom - çünki virus insan orqanizminin müdafiə sistemini zədələdiyindən, xəstələrdə bir sıra müxtəlif simptomlar (əlamətlər) və xəstəliklər üzrə çıxır.

AİDS pandemiyası qlobal xarakter daşıdığı üçün bütün dünyanın diqqət mərkəzindədir. Bu yeganə xəstəlikdir ki, BMT-nin müzakirə obyekti olub və mübarizəni genişləndirmək məqsədilə 1988-ci ildən etibarən 1 dekabr Ümumdünya AİDS günü kimi təsis edilib. Hər ilin öz şüarı qəbul olunub. 2007-2008-ci illər ərzində Ümumdünya AİDS Kampaniyasının şüarı belədir: AIDS-ə yox deyək! Vədimizə sadiq qalaq! Bu illər ərzində əsas mövzu olaraq isə “Liderlik” seçilib.
AİDS bəşəriyyətin ən dəhşətli xəstəliyi hesab olunur və bu problemlə bağlı dünya alimləri öz güclərini tam səfərbər ediblər. Lakin təəssüflər olsun ki, hələ də onun müalicəsi tapılmayıb. HİV virusuna qarşı vaksin bu günə qədər tibb aləmi üçün arzu olaraq qalır. Yalnız HİV virusunun təsirini zəiflədən və immun sistemini qüvvətləndirən dərmanlar hazırlanıb. HİV virusunu orqanizmdə tam məhv etmək hələ mümkün deyil.

HİV/AİDS infeksiyasının aşağıdakı mərhələləri və uyğun əlamətləri var

1. İnkubasiya (gizli) dövrü: müəyyən müddət heç bir əlamət olmadan xəstəlik  orqanizmdə inkişaf edir. Bu dövr bir neçə ilə qədər davam edə bilər.
2. İlkin əlamətlər mərhələsi: bu zaman orqanizmdə iltihabi proses gedir, limfa düyünlərində pozuntular baş verir. Virus sayca artır.
3. İkincili xəstəlik mərhələsi: arıqlama, dəridə fəsadlar (səpgi, qaşınma, qıcıqlanma və s.), qarın işləməsi, sinir sistemində və daxili orqanlarda pozuntular meydana çıxır. Bu dövr ərzində həmçinin bəd xassəli şiş (Kapoşi sarkoması) əmələ gəlir və müxtəlif infeksiyalar kəşkinləşir.
4. Terminal mərhələ: yəni bu mərhələ xəstəliyin kulminasiya dövrü olaraq, bir neçə ay müddətində xəstənin məhv olması ilə nəticələnir.

HİV virusuna yoluxduqdan sonra AİDS xəstəliyi tədricən inkişaf etməyə başlayır. HİV virusu yoluxmuş insandan sağlam insana keçə bilər. Bu virusu daşıyan insan xəstə və zəif görünməsə də, hətta özünün xəbəri olmasa belə sağlam insanı yoluxdura bilər. Bu virus göz yaşında, tərdə, ağız suyunda, qanda, uşaqlıq yolu selikli qişasında, spermada, ana südündə və s. mövcuddur. Lakin digər insanlara ötürmək üçün onların sayı qanda, uşaqlıq yolu selikli qişasında, spermada və ana südündə kifayət qədərdir.

Əksər insanlar HİV-ə aşağıdakı yollarla yoluxur

1. HİV-ə yoluxmuş şəxslə cinsi əlaqədə olduqda
2. HİV-ə yoluxmuş şəxsə məxsus iynə şprisindən istifadə etdikdə (bu hallar daha çox narkomanlar arasında yayılıb, belə ki, onlar başqalarının şprislərindən və hazır narkotik məhlul doldurulmuş iynələrdən istifadə edir);
3. HİV-ə yoluxmuş qadından doğuş zamanı qan vasitəsilə və ya əmizdirərkən ana südü vasitəsilə uşağın yoluxması;
4. Orqanların transplantasiyası zamanı (HİV/AİDS-ə tutulmuş xəstədən orqanlar istifadə edildikdə);
5. HİV-ə yoluxmuş şəxsin qanı sağlam insana köçürüldükdə (indi bu risk azalmışdır, çünki digər insana köçürülməzdən əvvəl həmin qanda  HİV virusunun olub olmaması yoxlanılır);
6. Sterilizə olunmamış tibbi və digər alətlər vasitəsilə.

 

AİDS-ə necə yoluxulmur?

1. HİV virusuna göz yaşı, tər, ağız suyu ilə yoluxma hallarına rast gəlinməsə də, öpüşərkən, xüsusən də ağızda açıq yara və ya qanayan diş damarları olduqda, nadir hallarda bu xəstəliyə yoluxmaq ehtimalı ola bilər.
2. Həşəratlar vasitəsilə virusun yayılması halları qeydə alınmamışdır.
3. Əl verib görüşmək, qucaqlaşmaq və öpüşmək.
4. Qapı tutacaqları, ictimai nəqliyyatda tutacaqlardan birgə istifadə etmək.
5. Ümumi qab-qacaqdan və yataq dəstindən istifadə  etmək.
6. Heyvanların və həşaratların dişləməsi.
7. Ümumi hamam, ayaqyolu və hovuzdan istifadə.

Ailədə HİV-in ötürülməsinin qarşısının alınması

Ìlk növbədə, ailənin bütün üzvləri HÌV/AÌDS və profilaktika tədbirləri haqda məlumatlı olmalıdırlar. Bu informasiya böyüklərə təhlükəsiz davranış dərəcəsini və risk amillərinin mövcudluğunu qiymətləndirməyə imkan verər. Əgər onlar əhəmiyyətli dərəcədədirlərsə, məsələn, nigahdankənar müdafiəsiz seksual əlaqələr, inyeksiya narkotiklərindən istifadə, qeyri-müəyyən test şəraitində çoxsaylı qanköçürmələr - onda məsləhətləşmə və HÌV-ə testdən keçmək lazımdır.

Valideynlər təmin etməlidirlər ki, onların uşaqları HÌV haqda məlumatlı olsunlar və əmin olmalıdırlar ki:

• Kiçik yaşlı uşaqlar gigiyena vərdişlərinə yaxşı yiyələnmişlər
• Saha böyük yaşlı uşaqlar təhlükəsiz davranış vərdişlərinə yiyələnmişlər
• Qanla bağlı zəruri tibbi manipulyasiyalar, o cümlədən immunizasiya steril alət və avadanlıq istifadə edilərək, təhlükəsizlik şəraitində keçirilir
• Qeyri-tibbi manipulyasiyaların (məsələn, qulaqların deşilməsi, sünnət) keçirilməsi zamanı ehtiyat tədbirlərinə riayət edirlər

HİV/AİDS-in qarşısının alınması yolları

AİDS-in qarşısını almaq üçün başlıca yollar bunlardır

1. Təhlükəsiz cinsi əlaqə (qorunma vasitələri: prezervativ)
2. Başqasının şprisindən istifadə etməmək .
3. Bütün hamilə qadınlar HİV/AİDS testindən keçməli .
4. Donor orqan və qan alarkən HİV/AİDS testindən keçməsini tələb etmək.
5. Ailəyə sədaqətli olmaq.
6. Bir dəfəlik tibbi və digər alətlərdən istifadəyə üstünlük vermək.
7. HİV/AİDS-in daha çox rast gəlindiyi ərazilərə müvəqqəti olaraq miqrasiya etmiş şəxslər HİV/AİDS testindən keçməli.

Ümumiyyətlə, hər bir xəstəliyin qarşısını almaq onu müalicə etməkdən daha asandır. Bu digər xəstəliklərə nisbətən AİDS üçün daha vacibdir. Çünki onun aqibəti 100% ölümlə nəticələnir. Buna görə də, hər kəs HİV/AİDS-in qarşısının alınmasında tam məsuliyyətli olmalıdır. Bu məsuliyyət hər şeydən əvvəl ailəyə münasibətdə özünü göstərir. Hər kəs ailəsinə qarşı sadiq olmalı, milli adət-ənənələrə riayət etməlidir.

Gənclər arasında yayılmış digər zərərli vərdiş narkotika və alkoqolizmə meyllilikdir. Bu zərərli vərdişlərə aludə olmuş şəxslər hər şeydən əvvəl özlərinə nəzarəti itirirlər. Bu səbəbdəndir ki, AİDS-ə yoluxmuş insanların 80%-ni məhz narkoman və içki düşgünləri təşkil edir.

Bundan başqa, tibbi alətlərin, o cümlədən stomatoloji, ginekoloji, cərrahi alətlərin steril, şpris və skarifikatorun (iynə ucları) yeni olmasına, manikür və pedikür, tatuaj və pirsinq zamanı istifadə olunan alətlərin steril olmasına diqqət yetirin, birdəfəlik və ya steril ülgüclərdən istifadə edin.

Yuxarıda sadalananlara riayət edilmədiyi halda, bu təhlükə hər kəs üçün real olaraq qalır.

Əlavə məlumatın əldə edilməsi və Müayinə

HİV/AİDS barədə hər hansı bir sualınız meydana çıxsa, müayinə olunmaq və ya sadəcə məsləhət almaq üçün Bakıda Milli AİDS-lə Mübarizə Mərkəzinə və ya ölkənin müxtəlif regionlarında yerləşən AİDS laboratoriyalarına müraciət edə bilərsiniz. Məsləhət və müayinə pulsuz aparılır və sizin istəyinizlə anonim olaraq da həyata keçirilə bilər.

AİDS-lə Mübarizə Mərkəzi və Regional Laboratoriyaların telefonları:

Bakı Gəncə  Lənkəran  Salyan Əli-Bayramlı  Sumqayıt  Naxçıvan  Mingəçevir  Quba  Yevlax  Şamaxı Şəki

+(994 12) 4949924 +(994 22) 561243 +(994 171) 42580 +(994 163) 54926 +(994 197) 40367/43697 +(994 164) 55680 +(994 136) 50358 +(994 147) 42623 +(994 169) 54226 +(994 166) 52261 +(994 176) 92329 +(994 177) 42585/42547