«İştirakçı dövlətlər bu baxışları formalaşdırmağa qadir olan uşağı həmin baxışları özünə aid bütün məsələlərlə əlaqədar azad ifadə etmək hüququ ilə təmin edirlər, həm də uşağın baxışlarına
onun yaşına və yetkinliyinə müvafiq surətdə lazımi diqqət yetirilir»
Uşaq Hüquqları Konvensiyası, Maddə 12

12-ci Maddə Konvensiyanın əsas 4 prinsiplərindən birini-uşağın iştirakını təmin edən prinsiplərdən biridir. Bu Maddə həmin dövr üçün çox yeni bir ideya ifadə edən inqilabi maddələrdən biri idi. Uşaqların öz fikirlərini söyləmək kimi hüquqa malik olması və yaşlı nəsil tərəfindən bu fikirləri dinləmək və onlara diqqət yetirmək konsepsiyası irəli atılan böyük addım idi.

İştirakın Prinsipi

Uşaqların fikirlərini dinləmək və onlara hörmət etmək adətən uşaqların iştirakına aid edilir. Bu prinsiplər uşaqların yaşadıqları dünyanın qurulması və formalaşmasında oynadıqları rolu təmin edir.
Konvensiya uşaqların həyatına dair hər bir sahə və aspekt üzrə – məktəbdə, ailədə, evdə, tibbi yardım üzrə və s. fikir söyləməyə olan hüquqlarını təmin edir. Son 10 ildə bir çox ölkələrdə uşaqlar ətraflarında baş verənlərə təsir etməyə imkanlar qazanmışlar.
12-ci Maddə əlavə olaraq, uşaqları məhkəmə və administrativ məsələlər və ya mübahisələr zamanı iştirak etmək hüquqlarını təmin edir. Buna görə bir çox dövlətlər öz qanunlarını dəyişmiş və onları Konvensiyaya uyğun etmişlər. Məsələn, Belçikada uşaqlar Valideynləri arasında mübahisələr və ya boşanma zamanı ifadə vermək və fikir söyləmək hüququnu əldə etmişlər. Böyük Britaniyada uşaqlara qərar çıxarılarkən, hakimiyyət orqanları tərəfindən uşaqların öz fikir və arzularını öyrənməyi tələb edir. Uşaqlar onlara dair bütün qərarların hazırlanması proseslərində mütləq iştirak etməlidirlər.

Konvensiyanın 12-ci maddəsi çox mübahisəli maddədir və bunun bir sıra səbəbləri vardır. Yaşlı nəsil çox vaxt uşaqları dinləmir. Onlar fikirləşirlər ki, uşaqları hansısa sahəyə aid qərar və ya fikir söyləməyə qadir deyil və bunun üçün lazımi bilik və bacarığa malik deyildilər. Onlar uşaqların fikirlərini uşaq və ya qeyri-ciddi qarşılaya bilərlər. Uşaqların dediklərini dinləmək onlardan istifadə edərək nəsə etməyi guman edir. Lakin bu yaşlı nəsilin gözlədikləri və ya inandığından fərqlənə bilər. Amma qeyd etmək lazımdır, ki, Konvensiyanın bu maddəsi uşaqların həyatlarında baş verən proseslərin iki tərəfli olmasını deyir. Bu o deməkdir ki, uşaqların fikir söyləməyə hüququ var; yaşlı nəsil isə bu fikirlərə diqqət yetirməli və onları ciddi qarşılamalıdır.
Konvensiya qəbul olunanda, bəzi maddələrin uşaqlara daha böyük muxtariyyət verəcəyini və Valideynlərin uşaqlar üzərində olan hüquqlarına təsir göstərəcəyi təhlükəsi ortaya çıxmışdı. Lakin heç bir məhdudlaşdırma baş vermədi. Qeyd etmək lazımdır ki, Konvensiya uşaq üçün ən səmərəli və faydalı və inkişafları üçün ən yaxşı yer kimi əsasən ailəni və doğma evlərini tanıyır.